Հոգևոր և նյութական ընկալումները հայկական գաղթօջախների կենսունակության առանցքում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է նորջուղայագետ Ավետիս Հովհաննիսյանը` Ավոն

– Պարոն Հովհաննիսյան, Ձեր նախնիները չորս դար շարունակ ապրել են Պարսկաստանում` Նոր Ջուղայում: Իսկ արդեն 15 տարի է, Դուք ընտանիքով տեղափոխվել եք հայրենիք: Եվ հրաշալի պատկերացնում եք սփյուռքում ապրողի հոգեբանությունը: Ինչպե՞ս է իրեն զգում հայը այլ ժողովրդի մեջ:

– Եթե հայն ունի գաղափար իր արմատների ու իր պատմության մասին, նրա մոտեցումը բոլորովին այլ է, և երբևիցե չի կարողանում մերվել միջավայրին:

Իսկ եթե իր պատմությունը չգիտի ու երևի չի էլ մտածում այդ մասին, ապա իրեն կարծում է որպես այդ ժողովրդի մասնիկ, որի մեջ ապրում է: Եվ ջանում է մերվել պայմաններին, նրա հոգեբանությանը:

Իսկ դրա հետևանքով հեռանում է մայրենի լեզվից, ազգային մտածելակերպից: Եվ ընդունում է այլ մշակույթ, այլ սովորություններ, այլ հոգեբանություն է ձեռք բերում և, իհարկե, ձուլվում է, ի վերջո:

Իրանում այս պրոցեսը շատ արագ չի ընթացել: Նոր Ջուղայում ազգային շատ ամուր հիմքեր են դրվել: Այդ հիմքերը դրել է խոջայական կապիտալը` ստեղծելով ազգային միջավայր: Ձևավորված էր այնպիսի գաղութ, որպեսզի մարդը օտարների հետ շփումների կարիք չունենա: 9 քառակուսի կիլոմետրի վրա ասես ստեղծվել էր փոքրիկ Հայաստան: Եվ շուրջ 350 տարի շարունակ նման ապրելակերպը չի թույլատրել, որ դու ձուլվես կամ մտածողությունդ ու հոգեբանությունդ փոխես:

Սակայն արդեն 20–րդ դարի 50–ական թվականներից` պատերազմից հետո, փոխվեց ընդհանուր քաղաքականությունը:

– Մահմեդակա՞ն երկրում, թե՞ քրիստոնյա երկրում` տարբերություն կա՞: Ուծացման պրոցեսներն ինչպե՞ս են ընթանում:

– Հայը չի ընդունում իսլամական գաղափարախոսությունը, հավատարիմ է մնում քրիստոնեական իր արժեքներին: Բայց և այնպես շփումների մեջ առկա հոգեբանական ճնշումները նրան պարտադրում են ինչ–որ չափով ընդունել որոշակի իսլամական կարգախոսություններ: Անգիտակցաբար դա ընդունում է:

– Կարելի՞ է ասել նաև` կյանքը հեշտացնելու համար:

– Կարելի է ասել` կյանքը հեշտացնելու համար: Կարելի է և ասել, որ անգիտակցաբար ընդունում է որպես առօրյա, կենցաղային իրողություններ:

– Իսկ եթե ապրում է քրիստոնյա՞ ժողովրդի մեջ:

– Տարբերությունն այն է, որ դու իսլամին շատ չես մոտենում, ինչ–որ սահմաններ պահպանվում են: Իսկ քրիստոնյա ժողովրդի դեպքում այդ սահմանները շատ արագ վերանում են և ձուլման պրոցեսն էլ է արագանում:

– Ձեր ասածից պարզվում է, որ այնուամենայնիվ մարդն իրեն հարմարավետ չի զգում դրսում` այլ ժողովրդի հետ ապրելիս: Բայց մեր շատ հայրենակիցներ միաբերան ասում են` մենք հրաշալի ապրել ենք Սիրիայում, ապրել ենք Իրանում, մեր կյանքը շատ լավ է եղել այդ երկրներում: Ափսոսում են, որ Սիրիայում պատերազմը բռնկվեց, ու ստիպված եղան դուրս գալ այդ երկրից ու ապրել թեկուզ Հայաստանում: Դա ո՞նց հասկանանք:

– Ես այսպես եմ հասկանում` երբ նյութական աշխարհով ես ապրում, այդ երկրի ամեն ինչը անգիտակցաբար լավ ես ընդունում. աշխատանք ունես, գումար ես վաստակում, վայելում ես:

Բայց միայն նյութական աշխարհը չէ, կա և հոգևոր աշխարհ: Եվ երբ դու կենտրոնանում ես հոգևորի վրա ու սկսում ես մտածել այդ ուղղությամբ, այն ժամանակ տարբերությունները զգում ես, և գեղեցիկ լուսամուտներ այլևս չեն բացվում առջևդ:

– Իսկ շա՞տ են հոգևոր աչքերով նայող մարդիկ:

– Քիչ են: Նյութականը շատ է ազդում մարդկանց վրա, և նրանք այսօր հիմնականում հիմնվում են նյութականի վրա:

– Հիմա մեր երկրում իրավիճակը բարվոք չէ. տնտեսական վիճակն է վատ, արդարությունն է պակասում: Եթե սա համեմատենք Իրանի կամ արաբական երկրների բարեկեցիկ կյանքի հետ, ո՞րն է գերադասելի:

– Նայած մարդու համար: Ես կարծում եմ, որ այսօր գլոբալ հասկացությամբ ողջ աշխարհն ունի նույնանման տագնապներ: Դա կարող է լինել Հայաստանում, կարող է լինել ցանկացած այլ երկրում: Տեսեք` Ճապոնիայում շատ բարեկեցիկ են ապրում, բայց այս երկրում ինքնասպանությունների թիվն ամենաբարձրն է: Ինչո՞ւ: Որովհետև մարդը հոգեկան բավարարվածություն է փնտրում: Իսկ դրանք պակասում են: Եվ ամեն տեղ են պակասում:

Այսպես է` եթե հասարակ մարդ ես, առօրյա կյանքով բավարարվում ես, իսկ եթե մի քիչ մտածող ես, այդ դեպքում այլ պատկերներ ես տեսնում քո ու քո միջավայրի միջև:

– Ասում են տիեզերքը մարդու հոգու մեջ է, և մարդը, այնտեղ խորանալով, կարող է նրանում սփոփանք գտնել:

– Մարդիկ կան, որ այդ տիեզերք բառն էլ չեն ճանաչում: Դա շատ լուրջ խնդիր է:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում