«Ընդերքը պետությանն է, հողն էլ` գյուղացունը». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հայաստանի ընդերքի շահագործման և գյուղատնտեսական խնդիրների վերաբերյալ մեր հարցերին պատասխանում է «Հայաստանի Կոմունիստական կուսակցության» ցուցակով պատգամավորության թեկնածու, «Առաջադիմական կոմկուսի» ղեկավար Վազգեն Սաֆարյանը:

– Պարոն Սաֆարյան, խորհրդարան մտնելու դեպքում ո՞րն է լինելու ընդերքի վերաբերյալ ձեր կուսակցության քաղաքականությունը:

– Ընդերքը պետական է: Համաձայն մեր օրենքների, Հայաստանի ընդերքը պատկանում է ժողովրդին: Իսկ շահագործման իրավունքը տրված է մասնավորին: Ուստի մենք ուշադրություն պետք է դարձնենք, թե ինչպես է այն շահագործվում: Ավելի հաճախ այն լավ չի շահագործվում, կամ տարիներ շարունակ շահագործում են, բայց չեն անում պատշաճ ներդրումներ, որպեսզի արդիականացնեն գործընթացները:

Օրինակ՝ Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի կողմից պղնձի խտանյութի արդյունահանման ծավալներն արդեն հասնում են 370 հազար տոննայի: Մինչդեռ պետք է գնալ ոչ թե ծավալները մեծացնելու ճանապարհով, այլ պետք է կիրառել արդյունավետ տեխնոլոգիաներ, որպեսզի հնարավոր լինի քիչ արդյունահանել, բայց ստանալ նույն արդյունքը:

Մենք այսօր այդ 370 հազար տոննան իրացնում ենք, որպեսզի ստանանք մի 90 հազար տոննա պղինձ: Այն դեպքում, երբ կարելի է ձուլարան կառուցել, ստանալ սև պղինձ և ավելի քիչ քանակությամբ հանքանյութ արտահանել: Որովհետև խտանյութի մեջ պղնձի պարունակությունը 26–28 տոկոս է: Իսկ սև պղնձի մեջ` 90%–ից ավելին:

Այնպես որ պետք է գնալ մշակման էքստենսիվ ճանապարհով: Իսկ դրա համար հարկավոր է օրենք ընդունել, որը կարգելի Հայաստանից պղնձի խտանյութ արտահանել, որի մեջ պղնձի պարունակությունը 90%–ից ցածր է:

Նշանակում է մենք շահագործողների առաջ պետք է խնդիր դնենք, նրանց հարց տանք` այսքան տարի շահագործել եք հանքը, այսքան տարիներ այսքան շահույթ եք ստացել, այդ դեպքում ինչո՞ւ չեք կառուցել ձուլարան: Կառուցեք այդ ձուլարանը և արտահանեք սև պղինձ:

Ավելին, լավ կլինի եթե մենք ստանանք նաև պղնձալարեր, որոնք կօգտագործվեն տեղական` մասնավորապես էլեկտրատեխնիկայի արտադրության մեջ: Այ, այս դեպքում է, որ իրականություն կդառնա մեր ասածը` կկայանա ներքին կոոպերացիան:

– Իսկ հո՞ղի հետ ինչպես եք վարվելու: Հողը հիմա գյուղացիներին է` մասնավոր սեփականություն է:

– Մենք ունենք 230 հազարից ավելի գյուղացիական տնտեսություններ: Ունենք 440 հազար հեկտարից ավելի հողատարածություն, որի 30%–ից ավելին չի մշակվում:

Իսկ ինչո՞ւ չի մշակվում: Որովհետև գյուղացին չի կարողանում դա անել. աշխատուժ չկա: Քանզի գյուղացիական տնտեսություն ասված հասկացությունը ամուսիններն են, արդեն` տարեց: Իսկ նրանց երեխաներն այլևս երկրում չեն, արտագնա աշխատանքի են կամ ընդհանրապես արտագաղթել են երկրից:

Նշանակում է հողային այս կտորներն իրենց` գյուղացիների համաձայնությամբ պետք է միավորենք ու կոոպերատիվներ ստեղծենք: Իսկ պետությունն էլ պետք է աջակցի դրանց ստեղծմանը:

Իսկ մեր հողային ֆոնդի 15%–ն այսօր կորսվել է տնտեսությունների միջև ստեղծվող ճանապարհների պատճառով: Ուստի արդյունավետ գյուղացիական խոշոր տնտեսությունների ստեղծումը պարզապես հրամայական է:

Բայց մի բան ակնհայտ է` առանց պետական աջակցության գյուղատնտեսությունը չի կարող գործել: Օրինակ՝ Եվրամիության երկրների բյուջեի միջին հաշվով 40%–ը գնում է գյուղացիական տնտեսությունների սուբսիդավորմանը: Իսկ մենք այսօր ուզում ենք, որպեսզի գյուղացին ինքնուրույն և՛ հողը մշակի, և՛ մթերք աճեցնի, և՛ իրացնի մթերքը, և՛ մնացած հարակից հարցերը լուծի:

Ուստի գյուղացուն օգնելու համար պետք է ստեղծել մեքենա–տրակտորային կայաններ, սերմաբուծարաններ, տոհմաբուծարաններ: Այս ամենը, իհարկե, նախկինում եղել է, և մենք այսօր առաջարկում ենք դրանք կրկին վերականգնել:

– Իսկ դրանք կլինեն նախկին կոլխոզնե՞րի նմանությամբ:

– Ինչ է նշանակում կոլխոզ. նշանակում է կոլեկտիվ տնտեսություն: Եթե գյուղացիները կցանկանան միավորել իրենց ջանքերն ու ստեղծել կոլեկտիվ միություն, դա հենց նույն կոլխոզն է: Իսկ մենք այսօր դրանց ասում ենք կոոպերատիվներ, գյուղատնտեսական այլ միություններ: Կոլխոզի մեջ գյուղացին միայն տնամերձ ուներ, իսկ մնացած հողը կոլեկտիվ տնտեսության սեփականությունն էր: Իսկ այսօր հողատեր գյուղացին է իր հողով միավորվում ինչ–որ ընկերության մեջ, որն էլ կոչվում է կոոպերատիվ կամ մեկ այլ անունով:

Մենք պետք է աջակցենք գյուղացուն, որպեսզի ստեղծվեն նաև սպառողական կոոպերացիաներ, որոնք գյուղացուն կօգնեն նրա ապրանքի իրացման հարցում: Օրինակ, այսօր ահռելի քանակությամբ բուրդ կա կուտակված գյուղացիների տներում: Այս կոոպերացիաները հենց այս բուրդը պետք է մթերեն: Նույնն էլ` կաշվի պարագայում: Եվ այլն, և այլն:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: