Մենք չենք արժևորում այն, ինչ մեր ժողովուրդը ստեղծում է ժամանակի մեջ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է նկարիչ Հաղթանակ Շահումյանը

– Պարոն Շահումյան, Ելք դաշինքը դիմել է քաղաքապետարան, որպեսզի խորհրդային գործիչների անունները կրող փողոցներն անվանափոխվեն: Դուք ինչպե՞ս եք գնահատում այս նախաձեռնությունը:

– Ես դեմ եմ, որ որևէ հարց, եթե ունի ազգային բնույթ և կապված է պատմության հետ, կուսակցականացվի ու դիտարկվի քաղաքական տեսանկյունով:

Ընդհանրապես, ես այդ նախաձեռնության հրատապության խնդիրը չեմ հասկանում: Բազում խնդիրներ կան մեր երկրում, բայց հենց այդ հարցն է առաջին պլան մղվել: Եվ բանն այն է, որ սովետական ժամանակներում արված սխալները մենք նույն սովետական մեթոդներով ու սկզբունքներով ենք ուզում լուծել:

Փողոցը կամ ինչ–որ շինություն որևէ մեկի անունով կոչելու հանգամանքը նախ և առաջ պետք է բռնի ժամանակի քննությունը: Տվյալ մարդը պետք է արժանացած լինի սերունդների դատին: Իսկ մեր ժամանակի հարցերում մենք միշտ էլ կարող ենք սխալվել: Հենց այսօր պետականորեն ընդունված հերոսներ կան, որոնց մասին ժողովրդի կարծիքը բոլորովին այլ է:

Կամ Լենինը դեռ չմահացած` Լենինի արձաններ կանգնեցրին: Հիմա մենք այդ նույն սկզբունքն ենք կիրառում:

Մեկ այլ բան էլ` անընդհատ քանդելով–քանդելով մենք մեր ազգի կենսագրությունը խեղաթյուրում ենք, խաթարում ենք նրա պատմության շարունակականությունը: Իհարկե, անուններ կան, որ պետք է փոխվեն: Բայց կան նաև մարդիկ, որոնց դերը անգնահատելի է մեր ժողովրդի կյանքում: Օրինակ` Ալեքսանդր Մյասնիկյանը: Հետո՞ ինչ, որ եղել է կոմունիստ: Նա պետական մտածողությամբ մարդ էր ու իր հետքն է թողել մեր պատմության մեջ:

Սա շատ նուրբ հարց է, և ո՛չ կուսակցական խմբակցությունների գործն է, ոչ էլ, որքան էլ հեղինակավոր լինեն, առանձին անհատների, որպեսզի որոշեն նման գործիչների տեղը մեր ժողովրդի կյանքում: Նախ դրա համար ժամանակ է պետք, և այն պետք է արվի հատուկ հանձնաժողովի միջոցով: Որոշակի դադար է հարկավոր, որպեսզի վերջնականապես ընկալվի հերոսի կերպարը:

Էլ չեմ խոսում այն մասին, որ այսօր մեր երկրում բավականին լուրջ խնդիրներ կան կուտակված, որոնք լուծման կարիք ունեն: Եվ հարկ չկա, որ մեր էներգիան ծախսենք նման մանր–մունր խնդիրների վրա, մեր պայքարը մտցնենք ոչ անհրաժեշտ հունի մեջ:

Ի վերջո, եթե փողոցների այդ անունները փոխվեցին, մեր կյանքո՞ւմ էլ մի բան կփոխվի.... Մեր տնտեսությունը կզարգանա՞, մեր երկրի անվտանգությունը կավելանա՞, դատարանների անաչառությունը կմեծանա՞:

– Այս առումով ես ցանկանում եմ զուգահեռներ անցկացնել այն գործելաոճի հետ, երբ հանվեցին խորհրդային ժամանակներում ստեղծված արվեստի լավագույն գործերը, դրանք մեկուսացվեցին կամ չգիտեմ, թե ինչ եղան:

– Արվեստի այն գործերը, որ ստեղծվել էին քաղաքական նկատառումներով, նույն քաղաքական նկատառումներով էլ ոչնչացվեցին: Բայց նման գործերը հրապարակներից հանվելուց հետո պետք է պահպանվեին: Որովհետև դրանցից շատերը բարձրարժեք գործեր էին, արվեստի հրաշալի նմուշներ էին: Ես շատ ափսոսում եմ, որ Ստալինի արձանն էլ են ոչնչացրել:

Հիմա մեր հնագետները պեղում և հանում են մեր պատմության հեռավոր ծալքերը ներկայացնող նյութեր, արձաններ, շինություններ: Եվ դա` ինչի՞ համար: Որպեսզի ստանանք մեր անցած ճանապարհի իրական պատկերը, ճանաչենք ու հասկանանք ինքներս մեզ:

Իսկ այսօր մեր աչքի առաջ են նման արժեքներ ոչնչացվում: Հենց Մարքսի քանդակը, որը մեր քաղաքի լավագույն հուշարձաններից էր, վերացավ քաղաքից: Կամ Ղուկաս Ղուկասյանի արձանը: Անունը փոխեին, դնեին ազատամարտիկ կամ չգիտեմ` ինչ: Միայն թե պահեին արվեստի այդ գործը: Ի վերջո դրանք նաև մեր քաղաքի պատմությունն էին: Ինչպե՞ս են ձեռք բարձրացնում մեր պատմության վրա:

Կամ եթե այդ ժամանակների արվեստի գործերը հավաքվեին մի տեղ ու ցուցադրվեին, այն կհետաքրքրեր նաև տուրիստներին, կունենար նաև գործառնական նշանակություն: Ասելս այն է, որ պատմության նկատմամբ հետաքրքրությունը չի կարելի դիտարկել էմոցիոնալ դաշտում:

Հիշում եմ, որ ղարաբաղյան շարժման ժամանակ, Պուշկինի, Շահումյանի կամ մյուս հուշարձանների վրա ներկեր էին թափում: Դա ընդամենը մեր ժողովրդի բարոյական կերպարն էր աղավաղում: Նման բաներ չի կարելի անել ու չի կարելի այդպիսի արարքը խրախուսել:

– Այսինքն` մենք հարցերին պետական կարևորության հայացքով չենք նայում: Մանրացնում ենք թեմաները:

– Իսկ ինչի՞ն ենք պետական մտածողությամբ նայում: Եվ, ցավոք, մեր ազգային մեծ կորուստները պայմանավորված են դրանով: Առաջնորդվում ենք տվյալ ժամանակի շահագրգռություններով, կուսակցական շահերով կամ սրա–նրա կարծիքով:

Մենք չենք արժևորում այն, ինչ մեր ժողովուրդը ստեղծում է ժամանակի մեջ: Ո՞նց կարելի է մի ամբողջ դարաշրջան համարել չկայացած: Ես միշտ օրինակ եմ բերում 1918–ի Հայաստանի իրավիճակը. 600 հազար ժողովուրդ, կեսը գաղթական, սոված ու հիվանդ: Մարդիկ, թեկուզև այդ տոտալիտար, այդ անհասկանալի հարաբերությունների մեջ, գտան երկիրը փրկելու ու երկիր ստեղծելու ձևը: Ես վստահ եմ, որ եթե այդ ժամանակ Մյասնիկյանի նման կառավարիչ չգար Հայաստան, ապա Հայաստանը գուցեև չկարողանար գոյատևել, ու մեջ–մեջ կարվեր հարևանների կողմից:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում