Ե՞րբ է աշխարհի տարբեր ծայրերում սկսվում ուսումնական տարին, և ինչո՞ւ ենք մենք այն նշում սեպտեմբերի 1–ին

Այսօր սեպտեմբերի 1–ն է` Գիտելիքի և դպրության օրը։ Ըստ պատմական փաստերի՝ սեպտեմբերի 1-ին ուսումնական տարին սկսելու ավանդույթը ձևավորվել է եկեղեցական հինավուրց սովորույթի հիման վրա: Բյուզանդիայում այդ օրն է համարվել Տարեգլուխը, քանի որ հավատացել են, թե երկրի արարումը Աստված հենց այդ օրն է սկսել: Սա օրվա հոգևոր խորհուրդն է։

Աշխարհիկ ավանդույթների խորհուրդն էլ այն էր, որ այդ շրջանում ավարտվում էին դաշտային աշխատանքները, և պետությունն սկսում էր հավաքել հարկերը: Ռուսաստանը նույնպես 1492-1700 թթ. նոր տարին դիմավորել է սեպտեմբերի 1-ին: Այս սովորությունը փոխել է Պետրոս Առաջինը` Ռուսաստանում նոր տարվա սկիզբ հայտարարելով հունվարի 1-ը, որպեսի հետ չմնան Եվրոպայից:

Հիշենք, որ Հայաստանում նոր տարին նախապես համարվել է գարնանային գիշերահավասարի օրը` մարտի 21-ը, այնուհետև օգոստոսի 11-ը:

Մեր օրերում բոլոր երկրներում չէ, որ նոր ուսումնական տարին համընկնում է օրացուցային տարվա սկզբի հետ, դա շատ հաճախ առնչվում է տվյալ երկրի եղանակային պայմաններին։ Մեզ համար բնական է, որ նոր ուսումնական տարին սկսվում է աշնանը և ավարտվում ամառնամուտին: Հայաստանում նոր ուսումնական տարին հենց սեպտեմբերի 1-ին սկսելը պայմանավորված է նրանով, որ Խորհրդային Միությունում պետական մակարդակով այդպես որոշվեց դեռևս 1984–ին։
Իսկ տարբեր երկրներում ե՞րբ է սկսվում ուսումնական տարին։ Նախկին Խորհրդային Միության տարածքի շատ երկրներում դասերն սկսվում են հենց սեպտեմբերի 1-ին: Սա, ինչպես Հայաստանի պարագայում, խորհրդային ավանդույթի շարունակությունն է, ու միշտ չէ, որ հարմար է տվյալ երկրին: Մերձբալթյան երկու երկրներում՝ Լիտվայում և Լատվիայում, ևս ուսումնական տարվա սկիզբը սեպտեմբերի 1-ն է: Կարծես թե կրկին խորհրդային հետքը նկատվում է։
Խորհրդային ավանդույթից դժգոհ են հարևան Վրաստանում. մի քանի տարի առաջ այդ երկրի կրթության նախարարությունը որոշում է կայացրել ուստարին սկսել սեպտեմբերի 20-ին:
Այդ օրը միասնական չէ եվրոպական շատ երկրներում: Այսպես` Գերմանիայի դաշնային 16 տարածքներից յուրաքանչյուրն ինքն է որոշում ուստարվա մեկնարկը՝ այն տեղավորելով օգոստոս-սեպտեմբեր ժամանակահատվածում: Իսպանիայում բերքահավաքի ընթացքից է կախված ուստարվա սկիզբը, միայն թե խստորեն արգելվում է այն հոկտեմբերի 1-ից ուշացնելը: Ֆրանսիայում մի տեղ դասերը կարող են սկսել սեպտեմբերի 1-ին, իսկ մեկ այլ վայրում` 15-ին: Դանիայում դասերն սկսվում են օգոստոսի կեսերին (դա Եվրոպայում դպրոցական ամենակարճ արձակուրդն է), իսկ Անգլիայում՝ սեպտեմբերի առաջին երեքշաբթի օրը, Իտալիայում` հոտեմբերի 1-ին: Հունաստանում դպրոցները վերաբացվում են օգոստոսի 12-ին: Հունգարիայում յուրաքանչյուր դպրոց ինքն է որոշում, թե օգոստոսի վերջ-սեպտեմբերի կեսեր ժամանակահատվածում երբ բացի իր դռները:

Ճապոնիայում դասերն սկսվում են ապրիլի 6-ին: Հնդկաստանում էլ, հարավային կիսագնդի երկրների պես, ուստարին սկսվում է փետրվարի 1-ին: Մեկ այլ ասիական երկիր` Իսրայելը, կրթօջախների դռները բացում է սեպտեմբերի 1-ին:

Որպես հարավային կիսագնդի երկիր` Ավստրալիան ուսումնական տարվա սկիզբ է սահմանել փետրվարի 1-ը, երբ այնտեղ ամառ է: Ճիշտ է, այնտեղ, նաև աֆրիկյան որոշ երկրներում, կարող են վերապահում անել արտասահմանցի ուսանողների համար և ուստարին սկսել սեպտեմբերին:
Հարավային կիսագնդում գտնվող Արգենտինայում ուսումնական տարին մեկնարկում է մարտի 1-ին, ավարտվում՝ նոյեմբերին: Եթե համեմատենք ըստ տարվա եղանակների՝ այնտեղ ճիշտ Հայաստանի նման են վարվում` սկսում են աշնան առաջին օրը, ավարտում ամառնամուտին:

Կանադայում դասերն սկսվում են Անգլիայի հետ նույն օրը` սեպտեմբերի առաջին երեքշաբթին: ԱՄՆ-ում դասերի սկիզբը պայմանավորված է տվյալ նահանգի եղանակային պայմաններով` օգոստոսի 20-ից սեպտեմբերի կեսերը:

Անկախ նշված տարբերություններից ու նմանություններից՝ ամեն երկիր կրթական տարբեր հայեցակարգեր ունի, որոնց արդյունավետությունը նժարելու փոխարեն հարկավոր է միայն այդ տերությունների զարգացման մակարդակները համեմատել: