Ո՞վ էր «օրենքով գող» Դեդ Հասանը. հա՞յ, վրացի՞, թե՞ եզդի (լուսանկարներ)

Արդեն 70-ն անց, ծագումով Վրաստանից օրենքով գողն իրականում համարվում է կովկասյան հանցախմբերի ներկայացուցիչների` Մոսկվայում հիմնավորվելու «պիոներներից» մեկը: Հիմնականում նրա ջանքերի շնորհիվ վրացական հանցախմբերի էլիտան լուրջ ներկայացուցչություն ունեցավ Ռուսաստանի մայրաքաղաքում: Ամենահամեստ հաշվարկներով` այժմ Մոսկվայում և նրա մերձակայքում մշտական բնակությամբ կամ առանց գրանցման ապրում են կովկասյան ծագումով 50-ից ավելի գողեր:

Չնայած պատկառելի տարիքին` Դեդ Հասանին ճանաչողներն ասում են, որ նա ակտիվ կյանք էր վարում: Նա իր ազդեցությունը պահում է Հյուսիսային Կովկասում, Կրասնոդարի մարզում, նրան ճանաչում են նաև ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Բելգիայում, Իսրայելում և Ֆրանսիայում: Ուսոյանն իր գործունեությունը սկսել է մինչև Գորբաչովի վերակառուցման գործընթացը, շատ լավ ճանաչում էր այն ժամանակվա անվանի օրենքով գողերին, այդ թվում` Գիվի Ռեզանսկուն և Հրանտ Սաֆարյանին: Վերջինիս` Սոչիում գտնվող գերեզմանի մոտ Դեդ Հասանը 1995-ին հավաքել էր հանցաշխարհի 300-ից ավելի ներկայացուցիչների: Ձևական առիթը` Սաֆարյանի մահվան մեկ տարին էր, բայց իրականում օրենքով գողի ներկայությամբ հանցաշխարհը հավաքվել էր հարաբերություններ պարզելու` «սխոդկայի»: Իհարկե ոստիկանությունը անհրաժեշտ հարգանք չցուցաբերեց հանգուցյալի և նրա հիշատակը հարգելու համար հավաքված անձանց նկատմամբ: Հավաքվածները միանգամից ձերբակալվեցին, բայց բացատրություններ տալուց հետո ազատ արձակվեցին` դեռ մի բան էլ դժգոհելով իրավապահների գործողություններից, թե` «սրբություն չունեք»: Բայց 1996-ի ամռանը Դեդ Հասանը Սանկտ Պետերբուրգում հայտնվեց թակարդի մեջ: Հետաքրքիր է, որ ՌԴ ներքին գործերի նախարարության քրեական հետախուզության գլխավոր վարչության աշխատակիցների կողմից ձերբակալման պահին Ա.Ուսոյանը գտնվում էր դեպուտատական համարներով «Վոլվո-850» մակնիշի ավտոմեքենայի մեջ, որի ղեկին Սանկտ Պետերբուրգի օրենսդիր մարմնի պատգամավոր Նովոսելովի օգնականն էր` Ավդուշևը` նախկինում 4 անգամ դատապարտված: Ոստիկանությունը վերջինիս բաց թողեց, իսկ Դեդ Հասանին, որի մոտ հայտնաբերեցին «ՏՏ» տիպի լիցքավորված ատրճանակ, տարան քննչական մեկուսարան: Ավելի ուշ օրենքով գողի վարձած բնակարանում խուզարկություն արեցին, և հայտնաբերվեց մոտ երկու կիլոգրամ ոսկյա զարդեր ու 380 հազար դոլար: Իրավապահների ենթադրությամբ` Դեդ Հասանը հանդիսանում էր վրացական հանցավոր կլանի «օբշակը» (ընդհանուր նյութական, ֆինանսական միջոցները) պահողներից մեկը: Այդ մասին, իհարկե, Ուսոյանը կտրականապես հրաժարվել էր բացատրություններ տալ:

Բանն այն է, որ չնայած Դեդ Հասանի ջանքերով ստեղծված` թվացյալ մոնոլիտությանը, այդուհանդերձ երկու մասի էր բաժանված նաև վրացական հանցավոր կլանը, և նրանց միջև հակամարտությունը ժամանակ առ ժամանակ նաև ագրեսիվ և դաժան բնույթ է կրում: Դրանցից առաջին կլանում` արևմտյաններն են` մենգրելները, աբխազները, զուգդիդները և այլ շրջանների ներկայացուցիչներ: Երկրորդ կլանը կազմված է Քութաիսի օրենքով գողերից, նյութապես ավելի ապահովված է, այդ պատճառով էլ միայն անհրաժեշտության դեպքում էին գնում ծանր հանցագործությունների և նախընտրում էին «փողեր սարքել» կիսալեգալ ճանապարհով: Արևմտյանները, ընդհակառակը, միավորում են հանդուգն և պրագմատիկ անձանց: Այս թևի անվանի գողերը (որոնք հին ավանդույթների հետևորդ են)` լենինյան հեղափոխականներից մեկի թոռը` Յուրի Լակոբան և Ակակիա Կոխիան (մականունը` Կակո), իրենց տեղը զիջեցին երիտասարդ լիդերներին: Լակոբան մահացավ 1995-ին` լյարդի ցեռոզից, իսկ 65-ամյա Կակոն` ցնցված որդու ողբերգական մահից (նա սպանվել էր Մոսկվայում` փոխհրաձգության ժամանակ), ընդհանրապես հեռացավ հանցավոր գործարքներից: Նրանց հաջորդած հեղինակությունները` եվրոպական աշխարհայացքներ ունեցող Մերաբ Ջանգվելաձեն և Տարիել Օնիանին, ապրում են Ֆրանսիայում` Կաննում, և նախընտրում են «ախպերությանը» ղեկավարել հեռվից, իսկ կոնկրետ Մոսկվայում նրանց կողմից եղանակ ստեղծողները օրենքով գողեր Վալերա Սուխումսկու, Գիա Կվարացխելիայի, Օթարի Կվարացխելիայի (մականունը` Կիմո), Վախթանգ Էխվայայի (Վախա) բրիգադներն են: Նրանք «ֆիրմային» հանցաձևեր ունեն, որոնցից մեկը ավտոմեքենաներից կատարվող կողոպուտներն են: Գիան վերահսկում է նավթային ընկերությունները և գազալիցքավորման որոշ կայաններ:

Մինչև մահը քութաիսական թևը ղեկավարում էր Ավթանդիլ Չիխլաձեն (Կվեժո): 1994-ին նրան դաժանորեն սպանեցին հենց անկողնում, նաև կնոջը: Երեխային` 10-ամյա Գուրամին էլ փորձեցին սպանել, սակայն երեխան փրկվել էր` մահացած ձևանալով: Կվեժոյի տեղը զբաղեցրեց Գիժոն (Էլգուջա Կուբալաշվիլին), ով ստանձնեց նաև Գուրամի խնամակալությունը: Նա քութաիսցիներին և արևմտյաններին կապող օղակն է: Մտերմիկ հարաբերություններ ունի արևմտյաններից Օնիանիի հետ, խելամիտ հարաբերություններ է պահպանում սլավոնական ծագման հանցախմբերի հետ, նախընտրում է վեճերը լուծել խաղաղ բանակցությունների միջոցով և իր թիմակիցներին պարտավորեցնում է «տանիք» դառնալ միայն իրենց առևտրականներին: Նրանք շուկաներում «ինվենտարիզացիա» էին արել և սահմանել հստակ տաքսաներ` սակագներ` նախատեսված իրենց «օբշակի» համար:

Այժմ քութաիսցիներն զբաղվում են օրինական բիզնեսով, բանկային գործարքներով, խանութների և հագուստների շուկաներում` առևտրի կազմակերպմամբ: Ի դեպ, Գիժոն կարողացավ ընդլայնվել նաև ԱՊՀ մասշտաբներում. Սոչիում նրա մարդիկ խլեցին մի քանի խանութներ, որոնք վերահսկվում էին քրեական աշխարհի` հայ հեղինակությունների կողմից: Քիշնևում ևս մի քանի կոմերցիոն կառույցներ են վերահսկում:

Վերջաբանի փոխարեն

Ի դեպ, հանցավորության մեջ հեղինակություն ձեռք բերած անձինք, այդ թվում` լիդերները, այնքան էլ երկար կյանք չեն ունենում. դա բնության` ջունգլիներին բնորոշ երևույթ է. երկար ապրում են նրանք, ովքեր ուժեղ են, հեռատես ու խորամանկ: Ուսոյանն էլ նրանց թվին է պատկանում: Եզդիները նրան եզդի են համարում, հայերը` հայ, վրացիները` վրացի:

Հիշեցնենք, որ այսօր մահացու հրազենային վնասվածքներից հիվանդանոցում մահացել է քրեական հեղինակություն Ասլան Ուսոյանը: Իրավապահ մարմինների աղբյուրը հայտնել է, որ Ուսոյանի ուղղությամբ մի քանի փամփուշտներ են արձակվել Մոսկվայի կենտրոնում՝Պովարսկայա փողոցի ռեստորանի մոտ:

Նախնական տվյալներով՝ փամփուշտներից մեկը դիպչել է պատահական անցորդի ոտքին: Տեղեկություններ են պտտվում այն մասին, որ դիպուկահարը արձակել է զրահածակող փամփուշտներ: