Ադրբեջանի ինչի՞ն է պետք թշնամանալ Իրանի հետ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հանրապետության օրվա առթիվ իր ելույթում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը բավականին ուշագրավ հայտարարություն է արել: Մասնավորապես նա ասել է.

«Ես ցանկանում եմ հատուկ նշել վերջերս Սաուդյան Արաբիայում կայացած Արաբա–իսլամա–ամերիկյան գագաթաժողովը: Ադրբեջանը մասնակցում էր բարձր մակարդակով: Համարում եմ, որ գագաթաժողովն ունի մեծ նշանակություն: Նախ, իսլամական աշխարհը ցույց տվեց իր համերաշխությունը, և հավանության է արժանի այն, որ ԱՄՆ նախագահ պարոն Թրամփն իր առաջին օտարերկրյա այցը կատարեց մահմեդական երկիր: Մենք Ադրբեջանում դա շատ ենք գնահատում: …Այնտեղ ամերիկացի նախագահի արտահայտած մտքերը պետք է մեծապես գնահատվեն: Մասնավորապես, նա ասել է, որ ԱՄՆ–ն այսուհետ չի միջամտելու մահմեդական երկրների ներքին գործերին, նրանց խորհուրդներ չի տալու, քարոզներ չի կարդալու: Դա շատ կարևոր հայտարարություն է: Քանի որ Ադրբեջանն այն երկրներից մեկն է, որը գտնվում էր քարոզչական հարվածի տակ: Թրամփի՝ իշխանության գալուց հետո մենք արդեն նկատել ենք, որ այլ երկրների ներքին գործերին միջամտելու միտումն սկսել է նվազել»:

Առանձնացնենք հետևյալ գլխավոր կետերը՝ Էր–Ռիադում Արաբա–իսլամա–ամերիկյան գագաթաժողովի կարևորությունը, Վաշինգտոն–Բաքու հարաբերությունները: Սկսենք առաջինից: Ինչպես հայտնի է, Սաուդյան Արաբիայում կայացած համաժողովի գլխավոր թեման Իրանն էր, ավելի ճիշտ այն, որ Իրանը «համաշխարհային ու տարածաշրջանային ահաբեկչության աղբյուր է», որի դեմ պետք է ստեղծել կոալիցիա և պայքարել: Ստացվում է, որ Ալիևը պաշտպանո՞ւմ է այդ դիրքորոշումը: Իսկ ո՞ւր մնացին այն բարեկամական հարաբերությունները, որոնց մասին հարկ եղած դեպքում Ադրբեջանի նախագահը հիշում է:

Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Սաուդյան Արաբիան տարածաշրջանում Թեհրանի մրցակիցն է, եթե չասենք հակառակորդը, Ալիևի այս հայտարարությունը նշանակում է, որ իր երկիրը նա ներառում է այն երկրների շարքում, որոնք պարտավորվում են հակազդել կամ դիմակայել Իրանի արտաքին քաղաքականությանը:

Հարց է առաջանում՝ Ադրբեջանի ինչի՞ն է պետք թշնամանալ Իրանի նման հարևանի հետ: Մի քանի ամիս առաջ Ադրբեջանը հակաիրանական մեկ այլ քայլ էր արել՝ ընդունելով Իսրայելի վարչապետ Նեթանյահուին: Մոտ երկու ամիս հետո Իրանը պատասխանեց՝ նրանց ԱԳՆ մամուլի խոսնակը հայտարարեց, որ ԼՂ խնդիրը պետք է կարգավորվի ազգերի ինքնորոշման իրավունքի հիման վրա: Չէ՞ որ Ադրբեջանը գիտակցում է՝ այս քայլը նույնպես անպատասխան չի մնա:

Ըստ ադրբեջանցի փորձագետների՝ խնդիրն այն է, որ Ալիևի վարչակազմը ներդրումներ է ակնկալում ստանալ Սաուդյան Արաբիայից: Իսկ այս պահին դա չափազանց կարևոր է, քանի որ Նավթային հիմնադրամում գումար գրեթե չի մնացել, «երկար տարիներից հետո առաջին անգամ Բաքվի սոցիալ–տնտեսական ծրագրերին սպառնում է սառեցում», գներն աճում են, մանաթի փոխարժեքն ընկնում է, վերջերս սնանկացավ այդ երկրի խոշորագույն բանկը՝ Ադրբեջանի միջազգային բանկը: Կարծիք կա, որ Էր–Ռիադը Բաքվին առաջարկել կամ պատրաստվում է առաջարկել վարկ, պայմանով, որ Իրանի հետ հարաբերությունները սառեցնի:

Թե այդ վարկը կոնկրետ ինչին է վերաբերելու, դժվար է ասել: Սակայն երեկ տեղեկատվություն տարածվեց, որ Սաուդյան Արաբիայի պաշտպանության նախարարը պատրաստվում է այցելել Բաքու: Ինչպես հայտնել էր Al Arabia հեռուստաընկերությունը, Մուհամմադ բեն Սալմանը նախ այցելելու է Մոսկվա, որտեղ բանակցությունների հիմնական թեման կլինի սիրիական ճգնաժամը, իսկ Պուտինի հետ հանդիպումից հետո կմեկնի Բաքու: Բայց այդ հանդիպման օրակարգը չի նշվել:

Գանք երկրորդ կետին՝ ԱՄՆ–ի միջամտությունը Բաքվի ներքին գործերին: Ճիշտ է, նախորդ վարչակազմերի օրոք ԱՄՆ–ն միշտ քննադատել է Բաքվի քաղաքականությունը կապված խոսքի ազատության, մարդու իրավունքների պաշտպանության, ժողովրդավարական արժեքների ու այլնի հետ: Freedom House, Human Rights Watch, իրավապաշտպան այլ ընկերություններ, ժողովրդավարական արժեքների պաշտպանության այլ կառույցներ Ադրբեջանին պատվավոր հորիզոնականներ չեն հատկացրել: Իսկ այդ գնահատականները հանգեցրել են ուղղակի կամ անուղղակի հետևանքների՝ թե քաղաքական, թե տնտեսական: Իսկ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ եկող տարի այդ երկրում նախագահական ընտրություններ են, արտաքին «ուղղակի կամ անուղղակի» միջամտության հարցը շատ ավելի սուր է դրվում հատկապես այն պարագայում, որ հասարակական հենարան Ալիևի վարչակազմը չունի:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում