Քիչ երկրներ կան, որոնք եվրոպական կառույցներից և ԱՄՆ–ից նման աջակցություններ են ստանում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է տնտեսագետ, ՀԱԿ անդամ Վահագն Խաչատրյանը

– Պարոն Խաչատրյան, օրերս կազմակերպված համաժողովում ԱՄՆ առևտրի ներկայացուցիչները մեր գործարարների հետ քննարկեցին հայկական ապրանքների` Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ արտահանելու հնարավորությունները: Դա նոր բան կտա՞ մեր տնտեսվարողներին:

– Նման համաժողով եղել է նաև նախկինում: Այնպես որ, նոր բան չէ մեզ համար: Ուղղակի ավելի կարևոր է, որ ամեն անգամ հավաքվելիս գնահատես, թե այդ հնարավորությունները, որ ընձեռել են ԱՄՆ իշխանությունները «Արտոնյալ ներմուծման համակարգով» (GSP), անցած տարիների ընթացքում ինչքա՞ն ես օգտագործել, և դրանք ինչքանո՞վ են նպաստել Հայաստանից դեպի ԱՄՆ ապրանքների և ծառայությունների արտահանմանը:

Իսկ ընդհանուր առմամբ, երբ նայում ենք հայ–ամերիկյան առևտրային հարաբերություններին, նկատում ենք, որ անցյալ տարվա համեմատ ծավալային առումով նվազել են:

– Վերջին շրջանում ամերիկյան կողմը անընդհատ փորձում է Հայաստանին առաջարկություններ անել, մասնավորապես 8 մլրդ դոլարի առաջարկությունը, որ պատրաստ էր ներդնել մեր երկրի վերականգնվող էներգետիկայի ոլորտում: Սա առավել քաղաքակա՞ն ենթատեքստ ուներ, թե ռեալ տնտեսական առաջարկություն էր, ըստ էության:

– Ինչ վերաբերում է կոնկրետ 8 մլրդի առաջարկությանը, ես չգիտեմ, թե դրա տակ ի՞նչ կարելի է հասկանալ, չի պարզաբանվում բովանդակությունը: Ասվում է ընդամենը, որ ներդրումները կկատարվեն արևային էներգետիկայի բնագավառում:

Բայց հաստատ կարող եմ ասել, որ դա այսօր ռեալ չէ: Վաղվա համար էլ ռեալ չի լինելու: Որովհետև Հայաստանի տնտեսությունն այդքան հնարավորություններ չունի, որ նման գումար կլանի: Միգուցե երկարաժամկետ առումով, իրո՞ք, դա իրականություն դառնա: Բայց դրա համար Հայաստանի իշխանություններն անելիք ունեն, ոչ թե ամերիկացիները: Նրանք պետք է այնպիսի պայմաններ ստեղծեն, որ այդ ներդրումները Հայաստան գան:

Ցավոք սրտի, երբ այսօր նայում եք ներդրումների հետ կապված հաշվետվությունները, համոզվում եք, որ Հայաստանի Հանրապետությունում դեռևս նման բարենպաստ պայմաններ չկան: Ավելին` այդ խոստումները կմնան խոստումներ, եթե այդ պայմանները չստեղծվեն:

Ինչ վերաբերում է քաղաքական բաղադրիչին, ապա միշտ էլ այն ներկա է: Որովհետև երկրների միջև եղած ցանկացած տնտեսական հարաբերություն իր մեջ պարունակում է քաղաքականություն: Եթե ամերիկյան իշխանությունները ցուցադրում են իրենց պատրաստակամությունը մեր երկրում ներդրումներ անելու և այստեղից արտահանվող ապրանքների համար արտոնյալ պայմաններ ստեղծելու վերաբերյալ, ապա Հայաստանի իշխանությունները պետք է իրենց պատասխանը տան` ինչքանո՞վ են իրենք պատրաստ օգտվելու այդ հնարավորություններից: Իսկ մինչ օրս այդ հնարավորություններից նրանք չեն օգտվել:

Նույնն էլ վերաբերում է Եվրամիությանը:

– Ամերիկյան կողմի, ինչպես նաև Եվրամիության այս սիրալիր վերաբերմունքը մեր երկրի նկատմամբ կարո՞ղ է նշանակել, որ ցանկանում են առաջիկայում թիվ մեկ պաշտոնյայի`վարչապետի ընտրության հարցում դերակատարություն ունենալ:

– Չեմ կարծում, որ նրանց նպատակը նման կոնկրետություն ունենա: Ե՛վ ԱՄՆ–ը, և՛ Եվրամիությունն ունեն իրենց սեփական արժեհամակարգը, և նրանց նպատակն է տեսնել այնպիսի Հայաստան, որտեղ կգործեն իրենց դավանած արժեքները, որտեղ ժողովրդավարական նորմերը կաշխատեն, կլինեն ազատ շուկայական հարաբերություններ, կպաշտպանվեն մարդու իրավունքները: Այսինքն` կուզեն տեսնել իրենց չափանիշներով անվտանգ Հայաստան:

Եվ այս շրջանակներում նրանք կատարում են իրենց աշխատանքը: Տեսեք` 2013 թվականի սեպտեմբերի 3–ից հետո թվում էր, թե Եվրամիությունը պետք է դադարեցներ համագործակցությունը Հայաստանի հետ: Սակայն այդպես չեղավ: Ավելին` եվրոպական կառույցները սկսեցին Հայաստանի հետ համագործակցության նոր ձևեր փնտրել: Եվ, ի վերջո, հիմա նոր համաձայնագիր է պատրաստվում:

Այնպես որ, իրենց խնդիրն առավել երկարաժամկետ է, քան թե իշխանության առանձին պաշտոնյաների հարցերը:

Եվ ես ձեզ ասեմ` քիչ երկրներ կան, որոնք եվրոպական կառույցներից կամ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից նման աջակցություններ են ստանում: Տվյալ դեպքում ԱՄՆ–ի կողմից մեզ տրամադրվող GSP համակարգը նկատի ունեմ: Եվ մենք դա պետք է գնահատենք: Պարզապես, նորից եմ ասում, մենք տարիներ շարունակ այդ արտոնությունից չենք օգտվում: Բանն էլ հենց սա է:

– Իսկ մեր երկիրն ինչո՞վ է կարևոր եվրոպայի և ԱՄՆ–ի համար:

– Բոլոր հարցերով էլ կարող է կարևոր համարվել: Քաղաքական էլ, տնտեսական էլ, տարածաշրջանային էլ, գլոբալ էլ: Ի վերջո, արդեն 25 և ավելի տարիներ համագործակցություն կա մեր երկրի և նշված կառույցների միջև: Եվ այդ համագործակցությունը տարիների ընթացքում ավելի խորացել է:

Մենք երկիր ենք, որի արժեքը նրանք ավելի շատ գիտեն, քան գիտենք մենք: Հատկապես մեր իշխանությունները:

– Նոյեմբերին այդ համաձայնագրի ստորագրումից հետո էական փոփոխություններ կլինե՞ն Հայաստան–արևմուտք հարաբերություններում:

– Քանի որ մենք 2013–ի սեպտեմբերի 3–ի փորձն ունենք, ուրեմն եկեք իրադարձություններից առաջ չընկնենք:

 Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում