Մարիամ Ավագյան. «30 տարի ուշացել ենք». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը հունիսի 16–ին «Սարգսյանն ընդդեմ Ադրբեջանի» գործով որոշում է ընդունել` արձանագրելով, որ Ադրբեջանը խախտել է մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի մի շարք դրույթներ: ՀՀ քաղաքացի Մինաս Սարգսյանի հայցն ի թիվս այլ բողոքների, ներառում էր իր տունը քանդելու, սեփական բնակավայրից բռնի արտաքսվելու, բռնի ուժով հայերին սեփական բնակավայրերից արտաքսելու հարցերը: Զուգահեռ՝ ՄԻԵԴ–ը բավարարել է «Չիրագովը և մյուսներն ընդդեմ Հայաստանի» գործով բողոքը (Ադրբեջանի 7 քաղաքացիներ,ովքեր ներկայացել են որպես Լաչինի նախկին քրդեր, պնդել են, որ մինչև հակամարտությունը բնակվել են Լաչինում, որտեղ ունեցել են գույք, իսկ պատերազմի հետևանքով իրենց գույքը տնօրինելու հնարավորություն չունեն):

Ադրբեջանական ԽՍՀ–ից փախստականների համագումարի համակարգող Մարիամ Ավագյանը նշեց, որ երկու գործերի ընթացքի առումով իր գնահատականը բացասական է:

«1987–92 թթ. իրավիճակը բացարձակ խեղաթյուրված է ու կեղծված: Ղարաբաղյան կոնֆլիկտը ներկայացվում է սկսած 1992 թ. պատերազմական վիճակից և չի խոսվում այն մասին, թե ինչու ադրբեջանական ԽՍՀ քաղաքացիները հանկարծ հայտնվեցին Շուշիի մատույցներում: Չի խոսվում, թե ինչպես են մարդիկ խոհանոցային դանակով մի կերպ պաշտպանվել Բաքվի բնակարանում: Մեր քաղաքական վերնախավը որևէ ձևով չի անդրադառնում պատմական իրողությանը, որի արդյունքում, չգիտես ինչու, ՀՀ–ն ագրեսոր է, ԼՂԻՄ–ի ժողովուրդը՝ սեպարատիստ: Որևէ խոսք չկա 660 հազարից ավելի ադրբեջանական ԽՍՀ հայերի ճակատագրի մասին, ովքեր 1987թ. Չարդախլուի դեպքերից սկսած փախստական դարձան: Հիմա, չգիտես ինչու, ՀՀ–ն պարտավորություն ունի Չիգարովի նմանների առաջ: Չարդախլուի ցեղասպանական բռնարարքների 30 տարին է լրանում, բայց մինչ օրս իշխանությունը տեր չի կանգնում պատմական իրողությանը»,–«Փաստ»–ի հետ զրույցում ասաց Մ. Ավագյանը՝ նկատելով, որ նշված գործերում անգամ գույքի գնահատման մեջ կշեռքի նժարը թեքվում է դեպի Ադրբեջանի կողմ:

«Ինչպե՞ս եղավ, որ քոչվոր քրդի հյուղակը ավելի թանկ արժե, քան Սարգսյանի քարե տունը: Նույնիսկ այստեղ իշխանությունը չի կարողացել այնպես հետևել դատական ընթացքին, որ նման ասիմետրիա չլինի: Ղարաբաղյան խնդրի հարցում, առհասարակ, պետության գործունեության առանցքը ձևավորել են եվրոպական կառույցները, միգուցե նաև Իսրայելի թրքամետ կառույցները: Այնպես են արել, որ կոնֆլիկտից ընդհանրապես հանվի 660 հազար հայ փախստականների խնդիրը: Մինչև չխոսվի, թե 30 տարի առաջ ադրբեջանական ԽՍՀ տարածքում ի՞նչ է կատարել հայերի նկատմամբ, չխոսվի, որ աշխարհով մեկ ցրված 660 հազար հայ փախստական կա, մենք անընդհատ տանուլ ենք տալու: Տանուլ ենք տալու նույնիսկ «Սարգսյանն ընդդեմ Ադրբեջանի» գործում: Նշված առանցքային հարցերը դնելու դեպքում հանվում է ուրիշ մի կարևոր պահ՝ «Չիրագովը և մյուսներն ընդդեմ ՀՀ»–ի հարցը: Չիրագովը տուժել է, որովհետև Ադրբեջանի ռեժիմը ցեղասպանություն է իրականացրել ազգությամբ հայ քաղաքացիների հանդեպ: Իսկ այդ ցեղասպանական ալիքը փշրել է նաև ադրբեջանական ԽՍՀ–ում բնակվող հրեաների, ռուսների, թալիշների և մյուսների կյանքը: Սա նշանակում է, որ Չիրագովի վնասները հենց Ադրբեջանը պետք է փոխհատուցի, որի իշխանության գլուխը 30 տարի առաջ ցեղասպանությունը սկսած խմբավորումներն են: Այսինքն՝ եթե 30 տարի առաջ կատարվածը հստակ ցեղասպանություն որակվի, թե՛ ՀՀ–ի և թե՛ ԼՂՀ–ի խնդիրը դուրս է գալիս և միակ պատասխանատուն մնում է Ադրբեջանը:

Նշենք, որ ՄԻԵԴ–ուն ՀՀ ներկայացուցիչ, ԱԺ պատգամավոր Գևորգ Կոստանյանը նշել էր, որ մենք օբյեկտիվորեն հնարավորություն չունենք կատարելու Չիրագովի գործով ՄԻԵԴ–ի վճիռը հենց Ադրբեջանի ու նրա գործողությունների պատճառով:

«Գ. Կոստանյանը փորձում է ՀՀ–ին հանել, և որպես կողմ բերել Արցախին: Անշուշտ, այստեղ դրական ելևէջ կա, բայց մեր եղած իրավիճակում, երբ արտաքին աշխարհում դրությունը սրընթաց փոխվում է, այս միլիմետրանոց քայլերը մեզ չեն փրկի: Մենք 30 տարի ուշացել ենք»,–ասաց նա:

Ըստ Մարիամ Ավագյանի, Սարգսյանն ընդդեմ Ադրբեջանի գործը մյուս բոլոր փախստականների իրավունքների առումով նախադեպային կարող է լինել միայն այն դեպքում, երբ այդ մեկ վճիռը հնարավոր կլինի աշխատացնել հստակ մշակված ռազմավարական դաշտում, ինչը ՀՀ իշխանությունները չունեն:

Նա հայտնեց, որ օրերս երկրորդ նամակն է ուղարկել Ազգային ժողով. «Խնդրել էի բարձրացնել ադրբեջանական ԽՍՀ տարածքում ազգությամբ հայ քաղաքացիների նկատմամբ կատարվածը ցեղասպանություն որակելու հարցը: Մինչ այս էլ էի ուղարկել, բայց՝ անպատասխան»:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում