English
Հայերեն Русский
Գլխավոր Թոփ լուրեր Լրահոս Վիդեո Թրենդ

Timeline
From Car Selection to Purchase – All in One Place: Ameriabank to Present its Myar.am Platform and Special Offers at Armenian Auto Show IDBank and the “Dekavva Fund” Stand with People from Artsakh Ucom Supports AI-Powered Camera Installation for Nature Conservation Dmitry Ishkhanov Opens the New Steinway’s Concert Life in Pardubice Ucom Fellowship Participants Meet Ralph Yirikian at UcomUnibank Becomes Title Sponsor of Alashkert Football ClubSergey Smbatyan’s Music for Future Foundation and the Lang Lang International Music Foundation Invite Young Pianists to Apply for the Prestigious Lang Lang Young Scholars ProgramUnibank Call Center Now Available 24/7 on Weekdays Ralph Yirikian Discusses the Challenges of Modern Leadership with Leadership School ParticipantsUnibank Becomes Lead Sponsor of AGBU’s Global Run in Support of Camp NairiUnibank’s Renamed “Tumanyan” Branch Opens at a New LocationUcom Continues Large-Scale Network Modernization, Expanding 5G Coverage and Enhancing Connectivity EBRD’s AMD-denominated bonds listed on AMX; Converse Bank acted as underwriterBecome a Unibank shareholder and acquire perpetual bonds with a 13.25% yieldThe Unprecedented Educational Summer of the 'Armenian Virtuosos'All Armflix Content Is Once Again Available on UplayHayk Melikyan Opens the 5th Festival of Armenian Culture in KatowiceHarutyun Harutyunyan: “The Government Has No Intention of Applying for EU Membership and Adopted the Law to Prevent a Referendum”Ucom Supports Coca-Cola Fest 2026 “Orran” Students Start the New Academic Year with Support from “The Power of One Dram”It is with deep awareness of the seriousness of this supposition as well as concern that we pose the question of the above headline“Armenian Virtuosos” Scholarship Recipients Take the Stage at the 4th International Festival of Youth Orchestras of the WorldUnibank Launches a New Promotion "U-Teenager": Grand Prize — a Summer Course at One of the Top Universities AbroadSEROOND Begins: Armenia’s First Authored School Model Based on Whole-Child Development, Enabled by AI"Unisport" Advances to the Main Round of the UEFA Futsal Champions League Cybersecurity Course Graduates Take Part in Ucom’s “Junior Academy” ProgramUcom Introduces Green Tariff Plans, Turning Everyday Connectivity into Environmental Impact Ucom Launches “Unity Back to School” Special Offer for the New School YearUcom’s Sales and Service Center Reopens at 7 Sayat-Nova Street in Gyumri "Unisport" Competes in the UEFA Futsal Champions LeagueAram Barseghyan Appointed CEO of Team Telecom Armenia, Hayk Yesayan to Lead Team GroupLetter of Congratulations to His Holiness Karekin II on His 75th Birthday “Side by Side” Program for Artsakh Families in the Sevan Community: IDBankArega Hovsepyan is our candidate for Chair of the Committee on European IntegrationThe Final Round of the Junius Tournament Has BegunAwards Ceremony for the “Top 100 Students of Armenia” Competition: Presentation of CertificatesNew Samsung Galaxy A27 as Part of Ucom’s Special “Back to School 2026” OfferMillennials, Gen Z, or Gen Alpha: How Different Generations Prepare for the New School Year: Idram&IDBankFinancial Literacy at the Republican Center for Children and Youth Tent Camp: Idram & IDBankUnlocking the Secrets of the Financial World at ''Hayordi'' Camp with Idram&IDBankUcom Supports the Second Phase of ArmDrone’s FPV Drone Educational Program "The Power of One Dram" to "Orran" Charitable Non-Governmental OrganizationUcom and Microsoft Innovation Center’s Cybersecurity Education Program Concludes with a Mini CTF CompetitionCustomer Appreciation Day - This Time at IDBank’s “Erebuni” BranchResults of the Junius Tournament Announced: The Next Round AheadUcom Expands International Roaming Capabilities"Urgently Confirm Your Card Details": IDBank Warns of Hotel Booking ScamsMher Ananyan joins Unibank's Management Board Ucom Supports the Launch of "Remember the Animals" Educational Game Moody’s changes the outlook on IDBank’s ratings to positive
All Timeline »
Politics

«Երբ Եկեղեցու ինքնավարությունը դառնում է քրեական գործ»․ Լիլիա Շուշանյան

Սամվել Կարապետյանի թիմի անդամ Լիլիա Շուշանյանը Պրահայում եվրոպական և հայկական լսարանի համար հրապարակվող «ORER» ամսագրում հոդված է հրապարակել՝ անդրադառնալով եկեղեցու դեմ հետընտրական շրջանում շարունակվող արշավին:

Բնագիրը անգլերենով՝ https://orer.eu/2026/08/08/when-church-autonomy-becomes-a-criminal-case-armenias-unprecedented-confrontation-with-the-apostolic-church/

Հայերեն ոչ պաշտոնական թարգմանությունը ստորև՝

«Ավելի քան մեկ տարի Հայ Առաքելական Եկեղեցին բախվում է Հայաստանի կառավարության և վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից շարունակաբար աճող ճնշման։ 2026թ. օգոստոսի 7-ին այս զարգացումները հասան անկախ Հայաստանի պատմության համար աննախադեպ կետի․ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ-ն՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը, քրեական գործի շրջանակում ներկայացավ դատարան։ Գործ, որը թե՛ Հայաստանում, թե՛ միջազգային շրջանակներում քննադատների կողմից լայնորեն ընկալվում է որպես քաղաքական դրդապատճառներ ունեցող։

Այս զարգացումներն արդեն իսկ միջազգային մտահոգության առիթ են դարձել։ Օգոստոսի 7-ին Եկեղեցիների համաշխարհային խորհուրդը (ԵՀԽ) «խոր մտահոգություն» հայտնեց Հայ Առաքելական Եկեղեցու շուրջ ստեղծված իրավիճակի կապակցությամբ՝ մասնավորապես նախազգուշացնելով «Եկեղեցու ներքին գործերին անհարկի միջամտության» վտանգի մասին։ ԵՀԽ-ն վերահաստատեց իր համերաշխությունը Հայ Առաքելական Եկեղեցու և նրա հավատացյալների հետ՝ փաստելով, որ ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ մտահոգությունն այլևս դուրս է եկել Հայաստանի ներքաղաքական բանավեճի սահմաններից։

Քրեական գործի հիմքերը

Օգոստոսի 7-ին տեղի ունեցավ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի և վեց եպիսկոպոսների նկատմամբ հարուցված քրեական գործով նախնական դատական նիստը։

«Քրեական գործ» ձևակերպումը սովորաբար ասոցացվում է ծանր հանցագործություններիհետ։ Այնինչ, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի նկատմամբ այս գործը ծագել է 2026թ. հունվարին Մասյացոտնի թեմի առաջնորդ Գևորգ եպիսկոպոս Սարոյանին պաշտոնից ազատելու որոշումից՝ ՀԱԵ ներքին կառավարման կանոնների համաձայն ընդունված որոշումից։ Իսկ Սարոյանը որոշումը վիճարկեց աշխարհիկ դատարանում՝ փաստացի Եկեղեցու ներքին կանոնական հարցը տեղափոխելով ընդհանուր իրավասության դատարան։Ինչևէ, դատարանը Սարոյանի գործով որոշեց, որ մինչ գործի վերջնական լուծումը վերջինս պետք է շարունակի պաշտոնավարել՝ Եկեղեցուն արգելելով խոչընդոտել նրա լիազորությունների իրականացմանը, այդ թվում՝ թեմի ֆինանսական հաշիվների կառավարմանը։ Երբ Կաթողիկոսը և Գերագույն հոգևոր խորհուրդի կողմից որոշում ընդունվեց Սարոյանին կարգալույծ հռչակելու մասին, դատախազության պնդեեց, որ այդ որոշմամբ խախտվել է դատարանի որոշումը։

Հատկանշական է, որ մինչ այդ Սարոյանըմինչ այդ ստորագրել էր Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին հեռացնելու նախաձեռնությունը՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ միասին։  Այս քաղաքական համատեքստում գործն իհարկե հարցեր է առաջացնում դատական իշխանության անկախության վերաբերյալ։ Այդ մտահոգություններն առավել զգայուն են դառնում Փաշինյանի2019 թվականի հայտարարության համատեքստում․ «Այսօր Հայաստանում կա՞ մի դատավոր, որը վարչապետի ասածը չի անի»։

Ի՞նչ տեղի ունեցավ օգոստոսի 7-ի դատական նիստին

Գործը քննող դատավոր Հակոբ Մանուկյանն ինքնաբացարկ հայտնեց։Անկախ ինքնաբացարկի պաշտոնական հիմքերից՝ հասկանալի է, որ ցանկացած հայ դատավորի համար կարող է չափազանց դժվար լինել ներգրավվել նման աննախադեպ և խիստ զգայուն դատավարության մեջ։

Այժմ հարց է առաջանում՝ քանի՞ դատավոր դեռ կարող է առնչվել այս գործին մինչև դրա բուն քննության մեկնարկը։ Դատական համակարգի նկատմամբ կառավարության ազդեցության վերաբերյալ հասարակության մեջ առկա մտահոգությունների պայմաններում կա ընկալում, որ գործը հաջորդիվ ստանձնող դատավորի ընտրությունը կարող է «պատահական չլինել»։

Անձնական նախաձեռնությունից՝ պետական քաղաքականություն

ՀԱԵ ներքին կարգավորումները չեն նախատեսում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հեռացում քաղաքական կամ որևէ այլ արտաքին նախաձեռնության միջոցով։

Երբ վարչապետ Փաշինյանն առաջին անգամ անձամբ ներգրավվեց Կաթողիկոսի դեմ նախաձեռնությանը, նա իր գործողությունները ներկայացնում էր ոչ թե որպես պետական պաշտոնյա, այլ որպես Եկեղեցու անհատ հետևորդ։ Հետագա զարգացումների պայմաններում այդ սահմանազատումն աստիճանաբար կորցրեց իր համոզչությունը. Նիկոլ Փաշինյանը Կաթողիկոսի հեռացման վերաբերյալ նախաձեռնությունը ստորագրեց արդեն բացահայտորեն իր՝ ՀՀ վարչապետի կարգավիճակով։ Իսկ Կաթողիկոսի հեռացման և Եկեղեցու կառավարման փոփոխության վերաբերյալ առաջարկները հետագայում ներառվեցին նաև նրա ղեկավարած կուսակցության պաշտոնական նախընտրական ծրագրում։

Այս զարգացումները սկզբունքային հարցեր են առաջացնում պետական իշխանության և կրոնական հաստատության սահմանադրորեն երաշխավորված ինքնավարության միջև առկա սահմանների վերաբերյալ։

Ճնշումների ավելի լայն պատկերը

Կարևոր է ընդգծել, որ Կաթողիկոսի նկատմամբ քրեական գործը առանձին իրադարձություն չէ։ Վերջին մեկ տարվա ընթացքում նախաձեռնվել են Հայ Առաքելական Եկեղեցու և նրա ինստիտուցիոնալ դիրքի վրա ազդող մի շարք քայլեր։Դրանց թվում են Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին տրամադրվող պետական պահպանության դադարեցումը, զինված ուժերում և քրեակատարողական հիմնարկներում հոգևոր ծառայության կազմակերպմանն առնչվող փոփոխությունները, ինչպես նաև «Հայոց եկեղեցու պատմություն» առանձին առարկայի դուրսբերումը դպրոցական ծրագրից՝ չնայած այն հանգամանքին, որ դրա դասավանդումը շարունակում է նախատեսված լինել օրենքով։

2026 թվականի հունիսի 7-ի՝ խիստ վիճահարույց խորհրդարանական ընտրություններից հետո ևս մեկ աննախադեպ դեպք արձանագրվեց նորընտիր Ազգային ժողովի առաջին նիստի ժամանակ։1991 թվականին Հայաստանի անկախության վերականգնումից ի վեր առաջին անգամ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը չհրավիրվեց ելույթ ունենալու Ազգային ժողովի առաջին նիստում՝ չնայած ԱԺ կանոնակարգը հստակ նախատեսում է նման ելույթ։

Ընդդիմադիր երկու խորհրդարանական ուժերը՝ «Ուժեղ Հայաստանը» և «Հայաստան» դաշինքը, այդ որոշումը որակեցին որպես հակասահմանադրական և ապօրինի, իսկ նիստից հետո մեկնեցին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին՝ ստանալու Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի օրհնությունը։

Աննախադեպ իրավիճակ անկախ Հայաստանի պատմության մեջ

Անկախությունից ի վեր Հայ Առաքելական Եկեղեցու ղեկավարը նման բնույթի հետապնդման երբևէ չի ենթարկվել, երբ երկրի գործադիր իշխանության ղեկավարը միաժամանակ բացահայտ քաղաքական արշավ է իրականացնում Եկեղեցու առաջնորդների և ներքին կառավարման հարցերի շուրջ։

Հայերի համար այս իրավիճակի պատմական սիմվոլիզմն առանձնապես մտահոգիչ է։ Նախկինում, պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ՀԱԵ ծանր ճնշումների է ենթարկվել օտարիշխանությունների օրոք։ Ամենամութ էջերից մեկը Եկեղեցու նկատմամբ ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակաշրջանն էր․ 1938 թվականին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Խորեն Ա-ն մահացավ այնպիսի հանգամանքներում, որոնք լայնորեն կապվում են խորհրդային անվտանգության մարմինների գործունեության հետ՝ հայ հոգևորականության և կրոնական հաստատությունների նկատմամբ իրականացվող ավելի լայն բռնաճնշումների պայմաններում։

Այս պատմական հիշողության ֆոնին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հայտնվելն աշխարհիկ դատարանի առջև՝ Եկեղեցու ներքին կառավարմանը վերաբերող որոշման պատճառով, ստանում է նշանակություն, որը շատ ավելի լայն է, քան տվյալ քրեական գործը։

Իրավական և մարդու իրավունքների վերաբերյալ մտահոգություններ

Ներկայիս զարգացումները լուրջ հարցեր են առաջացնում ինչպես Հայաստանի սահմանադրական և օրենսդրական կարգավորումների, այնպես էլ մարդու իրավունքների եվրոպական չափանիշների տեսանկյունից։

Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը

ՀՀ Սահմանադրությունը ճանաչում է Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու՝ որպես ազգային եկեղեցու բացառիկ առաքելությունը հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքում, նրա ազգային մշակույթի զարգացման և ազգային ինքնության պահպանման գործում։ Միաժամանակ Սահմանադրությունն ամրագրում է կրոնական կազմակերպությունների անջատ լինելը պետությունից։

«Հայաստանի Հանրապետության և Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հարաբերությունների մասին» օրենքը

Օրենքի 2-րդ հոդվածը ճանաչում է Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին որպես ազգային եկեղեցի և ուղղակիորեն ճանաչում է «Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու ինքնակառավարումն իր նվիրապետության սահմաններում»։

«Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» օրենքը

Օրենքի 17-րդ հոդվածն ամրագրում է Եկեղեցու անջատ լինելը պետությունից և սահմանում, որ պետությունը «չի միջամտում եկեղեցու և կրոնական կազմակերպությունների՝ օրենքին համապատասխանող գործունեությանը և ներքին կյանքին, արգելում է եկեղեցիների և կրոնական կազմակերպությունների կառուցվածքում որևէ պետական մարմնի կամ նրա հանձնարարությունները կատարող անձի գործունեություն»։

Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան և ՄԻԵԴ նախադեպային իրավունքը

Ստեղծված իրավիճակը մտահոգություններ է առաջացնում նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 9-րդ և 11-րդ հոդվածների տեսանկյունից, որոնք պաշտպանում են կրոնի և միավորման ազատությունները։

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրավունքում հետևողականորեն կրոնական համայնքների ինքնավարությունը դիտարկել է որպես ժողովրդավարական բազմակարծության հիմնարար բաղադրիչ՝ ներառյալ սեփական ղեկավարությունն ու ներքին գործերը պետական կամայական միջամտությունից զերծ կազմակերպելու նրանց իրավունքը։

Եզրակացություն

Ստեղծված հանգամանքներում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ներկայանալը դատարան շատ ավելի լայն նշանակություն ունի, քան մեկ քրեական գործը։

Եթե այն դիտարկենք Եկեղեցու ղեկավարության վերաբերյալ անմիջական քաղաքական արշավների, Եկեղեցու ինստիտուցիոնալ դիրքի վրա ազդող քայլերի և նրա ներքին կառավարմանը վերաբերող հարցերում աշխարհիկ պետական ինստիտուտների ներգրավման համատեքստում, ապա առաջանում են հիմնարար հարցեր կրոնի ազատության, Եկեղեցու ինքնավարության, Եկեղեցի–պետություն հարաբերությունների սահմանների, դատական իշխանության անկախության և Հայաստանում ժողովրդավարական ինստիտուտների դիմակայունության վերաբերյալ։

Լիլիա Շուշանյան
ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի նախկին տեղակալ
Հայ Առաքելական Եկեղեցու անդամ
Սամվել Կարապետյանի թիմի անդամ։

Trend

Վերջին շաբաթվա
ամենաթեժ
իրադարձությունները Թոփ 10
ամենաընթերցված
լուրերը

 Ucom Supports AI-Powered Camera Installation for Nature Conservation

1

 Unibank Becomes Title Sponsor of Alashkert Football Club

2

 Sergey Smbatyan’s Music for Future Foundation and the Lang Lang International Music Foundation Invit...

3

 Dmitry Ishkhanov Opens the New Steinway’s Concert Life in Pardubice

4

 Ucom Fellowship Participants Meet Ralph Yirikian at Ucom

5

 IDBank and the “Dekavva Fund” Stand with People from Artsakh

6

 From Car Selection to Purchase – All in One Place: Ameriabank to Present its Myar.am Platform and S...

7
Sport
"Unisport" Advances to the Main Round of the UEFA Futsal Champions League "Unisport" Competes in the UEFA Futsal Champions League Unisport – Armenian Futsal Cup holder AraratBank – Title Sponsor of Urartu Football Club With Unibank’s Sponsorship Armenia Hosts Open Rock Climbing Championship
Politics
There is widespread FEAR [in Armenia] — Ex-Defense Minister Arshak Karapetyan ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee Justice Turned Into a Show: The Real Purpose Behind the Case Against Vahe Hakobyan
Socity
IDBank and the “Dekavva Fund” Stand with People from Artsakh Ucom Supports AI-Powered Camera Installation for Nature Conservation Ucom Fellowship Participants Meet Ralph Yirikian at Ucom
Economy
"Urgently Confirm Your Card Details": IDBank Warns of Hotel Booking Scams Mher Ananyan joins Unibank's Management Board Ucom Supports the Launch of "Remember the Animals" Educational Game
Culture
Dmitry Ishkhanov Opens the New Steinway’s Concert Life in Pardubice Sergey Smbatyan’s Music for Future Foundation and the Lang Lang International Music Foundation Invite Young Pianists to Apply for the Prestigious Lang Lang Young Scholars Program The Unprecedented Educational Summer of the 'Armenian Virtuosos'
World
Ameriabank Wins in 3 Nominations of Global Finance World’s Best Digital Bank Awards 2023 US-led coalition Iraqi base under attack "Stalin" wins India state elections
Region
Legal
The judge just made a decision to place Avetik under arrest for three months. Anahit Adamyan
Lifestyle
Scientists discover another beneficial property of avocado How does calcium affect health? How many steps do you need to take per day to prolong life?
Photo
Poll