English
Հայերեն Русский
Գլխավոր Թոփ լուրեր Լրահոս Վիդեո Թրենդ

Timeline
IDBank to Provide Scholarships Worth 35 Million Drams to 103 Artsakh Students at YSUUnibank joins the Partnership for Carbon Accounting Financials (PCAF)Safe environment – Equal opportunitiesAraratBank Receives STP Excellence Award from Commerzbank AGWorld Autism Awareness Day reminds us: culture is how we learn to see and embrace one anotherIDBank Receives Commerzbank’s STP Excellence Award 2025IDBank Presented a Special Offer at TOON EXPO 2026FINTECH360 International Conference to Bring Together 500 Participants in YerevanUcom Supports the DemArDem 2026 Regional Youth Forum Prominent Armenian Statesman Levon Sahakyan Passes Away at 89Ucom’s Unity Packages with the Best Fixed Network in Armenia Get 1% idcoin at TOON EXPO with Idram&IDBankUSD 60 Million: Ameriabank Joins Financing of Firebird’s AI Data Center Construction in ArmeniaStatement by Archbishop Bagrat Galstanyan Financial Literacy Course at YSU: Idram and IDBankAmeriabank named the Best Bank in Armenia for 2026 by Global Finance magazine IDBank warns about scams disguised as remote workAraratBank Donates Proceeds from "Armenian Legends and Poems" to the City of Smile Foundation The Power of One Dram Joins the Final Phase of the Symphonic Forest ProjectIdram&IDBank’s Special Offer at Dalma Garden MallUcom’s Management Team Marks International Client’s Day with Subscribers IDBank and Idram Continue Cooperation with the “ZARK” Educational FoundationIDBank issued the 2nd and 3rd tranches of bonds of 2026Ucom Issues Warning on New Wave of Phone Scams IDBank Launches Special Campaign for SWIFT TransfersConverse Bank shares its capital market expertise at the IV Conference Capital Markets ArmeniaUcom’s Level Up+ Packages with the Fastest Mobile Internet in Armenia The Badalyan Brothers Group of Companies Paid about 33.2 Billion AMD in Taxes and Duties to the State in 2025IDBank Announces the Launch of the IDDistributor Financial ToolSafe Workplace as a Guarantee of DevelopmentSpring Promotion at Megamall from Idram&IDBank“We want to buy your item, please provide your card details.” IDBank warns about fraud on classified platforms Ucom Fellowship 2025 Concludes as Top Eco-Startups Secure FundingIDBank Goes International: Mher Abrahamyan's Interview with the Los Angeles TimesAraratBank Earns RIA Money Transfer’s Partner of the Year in Armenia for the Seventh Consecutive YearUcom Supports the “DemArDem 2026” Regional Youth Forum ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee Parallels Between the “Real Armenia Ideology” and Soviet and Turkish Approaches to the DiasporaNew Offer - Up to AMD 5 Million - Consolidate your Loans and Switch to AraratBankNew Promotion at Yerevan Mall Ahead of March 8: Idram&IDBankUBPay and MoneyTO Launch Money Transfers from Armenia to the UK In Celebration of the Spring Holidays Ucom Offers Unity Packages on Special Terms Ameriabank Becomes the First Armenian Company in the List of the 100 Largest Companies on the London Stock Exchange as a Member of Lion Finance GroupIDBank Expands Travel Benefits of Premium CardsFree Calls and SMS Messages from Ucom for Subscribers in the Middle EastLove Is… Card by Unibank – An Iconic Design and a Romantic Trip for Two to Paris Customer Appreciation Day at IDBank’s Echmiadzin BranchUcom Fellowship Incubation Program Participants Visit Ucom Individuals and businesses, near and far, all welcomeTrust and reach across the globe
All Timeline »
Politics

Հատվածական որոշումներն ու քայլերը ոչինչ չեն փոխում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

 Պետության հզորությունը սովորաբար չափվում է տնտեսությամբ, տարածքով, բնական ռեսուրսներով կամ ռազմական կարողություններով, սակայն պատմական փորձը ցույց է տալիս, որ այս բոլոր գործոնները կորցնում են իրենց նշանակությունը, եթե չկա մարդկային ռեսուրս՝ բնակչություն, որը կարող է ստեղծել, պաշտպանել և զարգացնել պետությունը։ Ժողովրդագրությունը Հայաստանի համար միշտ էլ եղել է գոյաբանական հարց։

2026 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ Հայաստանի բնակչությունը կազմել է շուրջ 3 միլիոն 97 հազար մարդ, ինչը նախորդ տարվա համեմատ ավելի է մոտ 21 հազարով։ Առաջին հայացքից թվերը կարող են ստեղծել կայունության կամ նույնիսկ դրական դինամիկայի տպավորություն, սակայն խորքային ժողովրդագրական վերլուծությունը ցույց է տալիս բոլորովին այլ պատկեր։ Բնակչության թվաքանակի մեխանիկական աճը դեռ չի նշանակում ժողովրդագրական առողջություն, որովհետև այդ աճը հաճախ պայմանավորված է միգրացիոն կամ հաշվառման գործոններով, մինչդեռ բնական աճի բաղադրիչները՝ ծնելիությունն ու մահացությունը, շարժվում են հակառակ ուղղություններով։ 2025 թվականին, օրինակ՝ ծնունդների թիվը մոտ 1500-ով նվազել է 2024 թվականի համեմատ, իսկ մահացության ցուցանիշը աճել է՝ ավելանալով 129 դեպքով։ Սա նշանակում է, որ բնական աճի հիմքը աստիճանաբար թուլանում է։

Հայաստանի ժողովրդագրական իրավիճակը պետք է դիտարկել վերջին տարիների ծանր պատմաքաղաքական իրադարձությունների համատեքստում։ Կորոնավիրուսի համավարակը ոչ միայն անմիջականորեն բարձրացրեց մահացությունը, այլ նաև առաջացրեց հոգեբանական և սոցիալ-տնտեսական անորոշություն, որը հետաձգեց ընտանիք կազմելու և երեխաներ ունենալու որոշումները։ 2020 թվականի Արցախյան պատերազմը դարձավ ժողովրդագրական խոր ցնցում՝ մարդկային կորուստներով, պատերազմի հետևանքով առաջացած սոցիալական տրավմաներով և երիտասարդ տղամարդկանց զգալի կորստով, որոնք հենց վերարտադրողական տարիքային խմբի ներկայացուցիչներ էին։ 2023 թվականին արցախահայության բռնագաղթը ևս նոր շերտ ավելացրեց ժողովրդագրական ճգնաժամին՝ փոխելով բնակչության կառուցվածքը, սոցիալական բեռը և ինտեգրման մարտահրավերները։ Այս բոլոր գործընթացները միասին ձևավորեցին մի իրավիճակ, որտեղ ժողովրդագրական վերարտադրության բնական մեխանիզմներն սկսեցին խաթարվել։

Ծնելիության անկման կարևոր պատճառներից մեկը ամուսնության տարիքային շեմի էական բարձրացումն է։ Երիտասարդներն ավելի ուշ են ամուսնանում՝ հաճախ մինչև երեսուն տարեկանը կամ ավելի հետաձգելով ընտանիք կազմելու որոշումը։ Այս երևույթն ունի բազմաշերտ պատճառներ՝ տնտեսական անորոշություն, աշխատաշուկայի անկայունություն, բնակարանային խնդիրներ, սոցիալական ինքնաիրացման ձգձգում և արժեքային փոփոխություններ։ Իսկ երբ ամուսնությունը հետաձգվում է, ավտոմատ կերպով կրճատվում է նաև ծնելիության ժամանակային պատուհանը, ինչի հետևանքով ընտանիքները ունենում են ավելի քիչ երեխաներ կամ ընդհանրապես հրաժարվում են բազմազավակ մոդելից։

Մյուս կողմից՝ ծնունդների թվի նվազումը պայմանավորված է նաև պարզ ժողովրդագրական հաշվարկով. ծնողների պոտենցիալ սերունդն ինքնին փոքրացել է։ Երբ նախորդ տասնամյակներում ծնունդները քիչ են եղել, հաջորդ սերունդներում ծնող դառնալու տարիքի մարդկանց թիվը նույնպես նվազում է, և գործընթացն սկսում է ինքն իրեն վերարտադրել՝ ստեղծելով ժողովրդագրական իներցիա։

Մտահոգիչ է նաև ամուսնալուծությունների աճող ցուցանիշը։ Ընտանիքը միշտ եղել է հայկական հասարակության սոցիալական առանցքը՝ հիմնված ազգային և քրիստոնեական արժեքային համակարգի վրա, որտեղ այն դիտարկվում էր առանձնահատուկ հասարակական ինստիտուտ։ Վերջին տարիներին նկատվում է արժեքային դաշտի փոփոխություն, որտեղ կայուն ընտանիքի գաղափարը հաճախ մրցակցության մեջ է մտնում անհատական ինքնաիրացման նոր մոդելների հետ։ Հանրային միջավայրում տարածվող նարատիվները, ինչպես նաև որոշ բարձր պաշտոն զբաղեցնող գործիչների անձնական օրինակները հասարակական ընկալման մեջ երբեմն «նորմալացնում» են ամուսնալուծությունը՝ որպես սովորական սոցիալական երևույթ։ Սա ինքնին չի նշանակում, որ հասարակությունը պետք է վերադառնա անցյալի փակ մոդելներին, սակայն ընտանիքի ինստիտուտի թուլացումը անմիջապես ազդում է ծնելիության վրա, որովհետև ժողովրդագրական վերարտադրության հիմնական միջավայրը հենց կայուն ընտանիքն է։

Պետական քաղաքականության մակարդակում ծնելիության խթանումը հաճախ սահմանափակվում է ֆինանսական նպաստների տրամադրմամբ։ Թեև սոցիալական աջակցությունը կարևոր գործիք է, սակայն այն չի կարող ինքնուրույն փոխել ժողովրդագրական միտումները։ Ժողովրդագրությունը տնտեսագիտության, սոցիոլոգիայի, մշակույթի և հոգեբանության հատման կետում գտնվող երևույթ է։ Երիտասարդ ընտանիքը երեխա ունենալու որոշում է կայացնում ոչ միայն նպաստի չափից ելնելով, այլ երկարաժամկետ անվտանգությունից՝ աշխատանքի կայունություն, բնակարան ունենալու հնարավորություն, ապագայի կանխատեսելիություն և հասարակական միջավայրի բարոյահոգեբանական առողջություն։ Եթե երիտասարդը վստահ չէ իր աշխատանքի վաղվա օրվա վրա, չունի բնակարան ձեռք բերելու իրատեսական հնարավորություն կամ ապրում է մշտական անորոշության պայմաններում, ֆինանսական փոքր աջակցությունը չի դառնում որոշիչ գործոն։

Այս համատեքստում ժողովրդագրական քաղաքականությունը պետք է դիտարկվի որպես համալիր ազգային ռազմավարություն։ Աշխատատեղերի ստեղծումը, մարզերի տնտեսական ակտիվացումը, բնակարանային ֆոնդի զարգացումը, երիտասարդ ընտանիքների համար մատչելի վարկային ծրագրերը, կրթության և աշխատանքի կապի ամրապնդումը և առողջ հասարակական միջավայրի ձևավորումը միասին են ստեղծում այն պայմանները, որոնցում մարդիկ պատրաստ են ընտանիք կազմել և երեխաներ ունենալ։

Հայաստանի դեպքում ժողովրդագրական խնդիրը ունի նաև անվտանգության չափում։ Փոքր բնակչությամբ պետությունը ավելի խոցելի է տնտեսական մրցակցության, ռազմական հավասարակշռության և տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ։ Բնակչության թվաքանակը անմիջականորեն կապված է աշխատուժի ծավալի, հարկային բազայի, բանակի համալրման և գիտական-տեխնոլոգիական զարգացման հետ։ Երբ բնակչությունը ծերանում է, երիտասարդների մասնաբաժինը նվազում է, իսկ աշխատունակ բնակչության վրա սոցիալական բեռը մեծանում է։ Դա էլ իր հերթին երկարաժամկետ հեռանկարում սահմանափակում է պետության զարգացման հնարավորությունները։

Ժողովրդագրական ճգնաժամերը սովորաբար չեն առաջանում մեկ տարվա ընթացքում և չեն լուծվում կարճաժամկետ քայլերով։ Դրանք կուտակային գործընթացներ են, որոնք արտահայտվում են տարիների ընթացքում ձևավորված տնտեսական, մշակութային և քաղաքական միտումների արդյունքում։ Այնպես որ, ժողովրդագրության ոլորտում պետության քայլերն էլ պետք է նախատեսված լինեն երկարաժամկետ հեռանկարի դիապազոնով։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Trend

Վերջին շաբաթվա
ամենաթեժ
իրադարձությունները Թոփ 10
ամենաընթերցված
լուրերը

 Ucom Supports the DemArDem 2026 Regional Youth Forum

1

 Safe environment – Equal opportunities

2

 FINTECH360 International Conference to Bring Together 500 Participants in Yerevan

3

 IDBank Presented a Special Offer at TOON EXPO 2026

4

 World Autism Awareness Day reminds us: culture is how we learn to see and embrace one another

5

 IDBank Receives Commerzbank’s STP Excellence Award 2025

6

 AraratBank Receives STP Excellence Award from Commerzbank AG

7

 Unibank joins the Partnership for Carbon Accounting Financials (PCAF)

8

 IDBank to Provide Scholarships Worth 35 Million Drams to 103 Artsakh Students at YSU

9
Sport
AraratBank – Title Sponsor of Urartu Football Club With Unibank’s Sponsorship Armenia Hosts Open Rock Climbing Championship Unibank Becomes the Gold Sponsor of FC Alashkert Armenian footballer's goal helped Anorthosis beat AEL 2-1 Man City-PSG: After first half
Politics
ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee Justice Turned Into a Show: The Real Purpose Behind the Case Against Vahe Hakobyan Vahe Hakobyan Is a Political Prisoner: Past.am
Socity
Unibank joins the Partnership for Carbon Accounting Financials (PCAF) Safe environment – Equal opportunities AraratBank Receives STP Excellence Award from Commerzbank AG
Economy
Spring Promotion at Megamall from Idram&IDBank Up to 2% cashback, free Mastercard and free ArCa card when you join IDSalary AraratBank Sums Up “You Choose the Destination” Campaign Implemented in Partnership with Mastercard
Culture
Tech Innovator and Winemaker Adam Kablanian Joins the Board of Trustees of the “Music for Future” Foundation Young Musician from the “Born in Artsakh” Program, Arsen Safaryan, Performed at the Anniversary Concert of the “Artis Futura” Foundation with the Moscow “Russian Philharmonia” Symphony Orchestra Young Musicians of the “Born in Artsakh” Program Bring the Voice of Artsakh to Moscow
World
Ameriabank Wins in 3 Nominations of Global Finance World’s Best Digital Bank Awards 2023 US-led coalition Iraqi base under attack "Stalin" wins India state elections
Region
Legal
The judge just made a decision to place Avetik under arrest for three months. Anahit Adamyan
Lifestyle
Scientists discover another beneficial property of avocado How does calcium affect health? How many steps do you need to take per day to prolong life?
Photo
Poll